powered by CADENAS

Social Share

Kobieta (17599 views - Human)

Kobieta – żeński dojrzały płciowo osobnik z rodzaju Homo. W biologii przyjmuje się, że różnice w genotypie kobiety i mężczyzny determinują dymorfizm płciowy człowieka.
Go to Article

Kobieta

Kobieta

Kobieta

Licensed under Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (

  • This montage: Bleff (dyskusja · edycje)
  • Derived works: See the image description of each file for details
).

Kobietażeński dojrzały płciowo osobnik z rodzaju Homo. W biologii przyjmuje się, że różnice w genotypie kobiety i mężczyzny determinują dymorfizm płciowy człowieka.

Anatomia kobiety

 Osobny artykuł: dymorfizm płciowy.

Kobieta różni się od mężczyzny rodzajem chromosomalnie, gdyż 99,995% zdrowych kobiet ma dwa chromosomy X[1], co jest jedną z manifestacji dymorfizmu płciowego. Różnicami w budowie anatomicznej między kobietą a mężczyzną dotyczą narządów rozrodczych oraz sylwetki ciała zwykle są wszystkie lub większość z następujących charakterystyk:

  • Dojrzała kobieta ma w pełni wykształcone gruczoły sutkowe, służące do karmienia.
  • Średnia wzrostu i wagi kobiet jest niższa niż u mężczyzn.
  • Według niektórych badań wielkość mózgoczaszki kobiet oraz ich współczynnik encefalizacji są relatywnie mniejsze niż u mężczyzn, co mogłoby sugerować, że średni współczynnik inteligencji kobiet jest mniejszy niż średni IQ mężczyzn[2][3][4]. Część naukowców uznaje za niezasadne odnoszenie się do różnic we współczynniku encefalizacji, gdyż różnice w średniej masie ciała kobiet i mężczyzn oraz znaczne różnice w średniej zawartości tkanki tłuszczowej (25-31% dla kobiet i 18-25% u mężczyzn) uniemożliwiają jego prawidłowe oszacowanie[5].
  • Kobiety mają delikatniejsze, mniej intensywnie zaznaczone owłosienie skóry.
  • Miednica kobiety jest proporcjonalnie szersza niż miednica mężczyzny, co umożliwia ciążę i poród.

Różnice psychologiczne między mężczyzną i kobietą

Zróżnicowanie międzypłciowe człowieka na płaszczyźnie psychologicznej nie jest już tak wyraźne, jak dymorfizm płciowy. Spośród przeprowadzonych badań kilkanaście wykazało istotne różnice, np. wyższość kobiet w umiejętnościach werbalnych wymagających pewnej organizacji przestrzennej jak ortografia i czytanie, jednocześnie słabsze ich wyniki w wyspecjalizowanych zadaniach przestrzennych, np. wizualizacji obiektów w przestrzeni trójwymiarowej[6]. Stwierdzono też, że mężczyźni są bardziej asertywni, mają niższy poziom neurotyczności, chętniej dominują i są mniej ugodowi[7]. Jednak po przeanalizowaniu dostępnych wyników badań Harry Rais i Bobby Carothers odkryli, że różnice te są nieznaczące, zarówno tak stereotypowe cechy jak empatia lub kryteria w doborze partnera mają podobne nasilenie i zróżnicowanie u obydwu płci[8].

Nie potwierdzony został też stereotyp o tym, że kobiety używają średnio większej ilości słów podczas codziennych rozmów. Przeprowadzone metaanalizy i badania wykazały, że różnice w ilości używanych słów są statystycznie nieistotne, a różnice w sposobie porozumiewania się nie istnieją[9][10].

Kobiety częściej są w depresji, co ma związek z ich rolą psychospołeczną[11], narażeniem na stres i przemoc ze strony mężczyzn, niższym statusem społecznym i dyskryminacją[12] i częściej podejmują próby samobójcze[13], jednak liczba samobójstw mężczyzn jest kilkukrotnie większa niż liczba samobójstw kobiet[14].

Przedstawiciele obydwu płci mogą przeżywać wielokrotne orgazmy i przechodzą podobne fazy podczas stosunku i podniecenia seksualnego[15].

Silne przekonanie o biegunowości płci wiąże się z tym, że w dziejach kultury Zachodu dominowały trzy przekonania dotyczące różnic płci[16]:

  1. Między kobietami i mężczyznami występują znaczące różnice psychologiczne i seksualne.
  2. Mężczyźni są lepszą i dominującą płcią.
  3. Różnice płci i wyższość mężczyzn mają „naturalny” charakter.

O ile w czasach przed gwałtownym rozwojem nauki pojęcie „naturalności” miało charakter religijny, o tyle współcześnie naukowcy są zgodni, że podłoże „naturalności” jest biologiczne i ewolucyjne. Z tego względu próbowano tłumaczyć występowanie psychologicznych różnic międzypłciowych psychologią ewolucyjną, zupełnie jednak pomijając znaczenie kultury[17].

Stereotyp o lepszym przystosowaniu się kobiet do zajęć werbalnych i lepszych osiągnięciach mężczyzn w dziedzinach matematycznych przedkłada się prawdopodobnie na rzeczywiste różnice w tej materii[18].

Inteligencja i zdolności poznawcze

Konsensus mówiący o braku różnic w ogólnej inteligencji kobiet i mężczyzn został podważony m.in. przez Lynna w jego metaanalizach i przeglądach systematycznych sprzed 2006 roku. Według nich nie ma generalnych różnic między płciami w obszarze inteligencji u dzieci do około 16. roku życia, a w niektórych badaniach dziewczynki nieznacznie tylko przewyższają chłopców, gdyż dorastają szybciej[19]. Natomiast po 16. roku życia przewagę stopniowo zyskują chłopcy, potem mężczyźni, osiągając średnio lepsze wyniki w testach na inteligencję o 3-5 punktów IQ i w testach niektórych funkcji poznawczych, co Lynn tłumaczy różnicą w relatywnych rozmiarach mózgu u obu płci[20][21][22][23]. Jego badania skrytykowała Savage-McLynn[24].

Badanie Irwinga z 2012 roku na 2450 Amerykanach wykazało średnią przewagę mężczyzn o 3 punkty w inteligencji ogólnej, w tym w wiedzy ogólnej o około 6 punktów, zdolnościach arytmetycznych o blisko 6 punktów, w odnajdywaniu symboli o około 5 punktów, natomiast w szybkości przetwarzania informacji kobiety osiągnęły przewagę będącą ekwiwalentem od 11 do 20 punktów IQ[25]. W analizie z Turcji porównano badania IQ na grupie 218 nastolatków z 1977 i 258 z 2010 – w pierwszym nie wykazano znaczących różnic w inteligencji między płciami, natomiast w nowszym dziewczęta osiągnęły średnio o 6 punktów IQ więcej[26]. W badaniu z 2006 roku (testowano 103 tys. 17- i 18-latków) kobiety osiągały 3,63 punktów IQ mniej[27], a z 2002 roku – 3,6 punktów IQ mniej, jednak autorzy uściślają, że nie wykazali różnic w ogólnej inteligencji i przewaga średniego IQ wynika ze specyfiki badanych grup i metodyki samego badania[28].

W 2012 roku Flynn zaproponował hipotezę wyjaśniającą średnią przewagę mężczyzn w testach IQ oraz wyjaśniającą brak tej przewagi u dzieci do około 15. roku życia, podważającą hipotezę o wyższości mężczyzn Lynna. Według niego na etapie, gdy nastolatki przechodzą na wyższy poziom edukacji w wieku około 15. roku życia, z powodu specyficznych warunków socjokulturowych na uniwersytety dostaje się więcej kobiet o średnim niższym IQ niż IQ mężczyzn, a ponieważ badania wyników testów IQ obejmują praktycznie tylko pomiary wykonywane w szkołach i uczelniach na różnych stopniach edukacji, dają one zafałszowane wyniki w stosunku do rzeczywistego stanu populacji. Estymacja dostępnych danych (6230 wypełnionych testów IQ, Nowa Zelandia, Australia, Estonia, obszary zamieszkane przez białych w RPA i obszary miejskie Argentyny) pozwoliła Flynnowi określić, że rzeczywiste średnie IQ populacji kobiet jest wyższe o 0,5-1 punkt niż średnie IQ populacji mężczyzn[29].

Według Flynna w krajach rozwiniętych różnice w średnich wartościach inteligencji kobiet i mężczyzn zacierają się. W jednym z badań obejmujących okres od 1981 do 2010 roku zauważono, że w pierwszej dekadzie tego okresu kobiety prawie dogoniły mężczyzn w średnich osiągnięciach matematycznych i przez kolejne dwadzieścia lat mężczyźni mieli tylko niewielką, stabilną przewagę[30].

Niektóre badania wykazują też większe zróżnicowanie wyników testów u mężczyzn niż u kobiet[31][32].

W krajach Trzeciego Świata, także w krajach islamskich, gdzie wciąż ogranicza się kobietom dostęp do edukacji[33], na przykład w Afganistanie i Nigerze, odsetek mężczyzn analfabetów jest niższy[34].

Przemoc i przestępczość

Dysproporcje między agresją u kobiet i mężczyzn objawiającą się brutalną przemocą mają podłoże socjo-kulturowe[35], chłopcy doświadczający przemocy za młodu częściej dokonują aktów brutalnej agresji w wieku dorosłym, co nie jest już tak wyraźne u kobiet[36][37]. Podobnie jak w przypadku morderstw, także jeżeli chodzi o akty brutalnej przemocy, kobiety częściej dokonują ich pod wpływem zaburzeń i chorób psychicznych[38].

Badania pokazują, że kobiety są rzadziej notowane jako popełniające przestępstwa kryminalne niż mężczyźni[39]. Według statystyk udostępnionych przez United Nations Office on Drugs and Crime w 2012 roku za około 75% odnotowanych morderstw na świecie odpowiadali mężczyźni[40] i różnica ta jest widoczna w wielu badaniach i statystykach[41][42][43][44]. W dodatku według badań kobiety częściej popełniają morderstwa w odpowiedzi na przemoc mężczyzn[45][46] oraz w wyniku zaburzeń umysłowych[47]. Np. w Wielkiej Brytanii około ⅓ zamordowanych przez kobiety mężczyzn była ich małżonkami lub kochankami[48]. Także w przeszłości kobiety popełniały mniej morderstw, np. w XIII wiecznej Anglii[49]. Według badań kobiety częściej padają ofiarą morderstwa, np. w Wielkiej Brytanii na przełomie lat '80 i '90 ¾ ofiar było płci żeńskiej[50]. Chociaż mężczyźni dokonują większej liczby morderstw, kobiety częściej targają się na własne życie, co pokazuje analiza danych z USA z lat 1960–2000[51].

Przeprowadzone badania wykazują, że mężczyźni są brutalniejsi[52][53][54][55][56]. Choć liczba ofiar agresji mężczyzn jest większa niż liczba ofiar agresji kobiet, badanie wykonane na grupie prawie 500 studentów wykazało, że kobiety dopuszczające się agresji robią to z taką samą siłą, jak mężczyźni[57], częściej niż oni dopuszczają się agresji psychologicznej, mężczyźni zaś częściej dopuszczają się agresji o podłożu seksualnym[58]. W badaniu z 1994 roku wykazano, że młode kobiety używają częściej niebezpośrednich form agresji niż mężczyźni, którzy częściej wykorzystują agresję fizyczną. Bezpośrednią agresję słowną obie płcie wykorzystują w tym samym stopniu. Dorosłe kobiety z kolei częściej manipulują[59].

Zgodnie z metaanalizą 82 badań przeprowadzonych do 2000 roku (przebadano łącznie 65 tys. heteroseksualistów) w USA i Wielkiej Brytanii, nie wykazano znaczących różnic między liczbą aktów agresji ze strony kobiet i mężczyzn w stosunku do partnerów, natomiast mężczyźni nieznacznie częściej okaleczali swoje partnerki fizycznie, ogólnie 62% zanotowanych ran było wynikiem agresji mężczyzn w stosunku do partnerek[60]. Potwierdziło to badanie z 2005 roku[61].

Mężczyźni częściej dokonują gwałtów, co jest tak oczywiste, że przeprowadzono tylko kilka badań naukowych które miały to wykazać[62]. Kobiety także częściej padają ofiarą gwałtu, np. w USA 14-25% kobiet zostało zgwałconych przynajmniej raz[63], natomiast odsetek gwałtów na mężczyznach wynosi w USA około 13% wszystkich zanotowanych gwałtów[64]. Mężczyźni gwałcą także mężczyzn, badacze zaznaczają, że liczba zgwałconych mężczyzn może być zaniżona z powodu stygmatyzacji tego tematu[65]. Mężczyźni częściej zmuszają kobiety do pocałunków[66], a według ankiety przeprowadzonej w USA na grupie około dwustu studentów płci męskiej, 40% przyznało się do rozpinania przemocą jakiejś części damskiej garderoby, a 13% przyznało się do wymuszenia siłą stosunku seksualnego[67]. Kobiety częściej ulegają mężczyznom, którzy namawiają i wymuszają stosunek seksualny, w jednej z ankiet przyznało się do tego 44% kobiet[68].

Odporność na ból

Kobiety ze względu na większą liczbę receptorów nerwowych odczuwają mocniej ból od mężczyzn[69][70]. Poprzez swoiste cechy charakteru wytworzyły równocześnie skuteczne sposoby znoszenia bólu w sytuacjach związanych z ich biologiczną funkcją, np. menstruacja, poród[71].

Używanie słów

W 1992 roku John Gray stwierdził w swojej książce Mężczyźni są z Marsa a kobiety z Wenus, że kobiety używają przeciętnie 20 tysięcy słów dziennie a mężczyźni zaledwie 7 tysięcy. Nie poparł jednak tej informacji żadnymi dowodami i została ona usunięta z późniejszych wydań książki, gdyż jest sprzeczna ze współczesną wiedzą. Przeprowadzone badania pokazują, że mężczyźni używają przeciętnie tyle samo lub nieco więcej słów niż kobiety[72].

Pozycja społeczna kobiety w różnych systemach cywilizacyjno-kulturowych

Wyznaczniki

Na społeczną pozycję kobiet wpływają:

  • znaczenie pokrewieństwa „po kądzieli” – i to zarówno sposób określania pokrewieństwa (patrylinearny lub matrylinearny), jak konsekwencje spadkowe tegoż, czyli czy kobieta ma prawo dziedziczyć, w jakim stopniu, czy można dziedziczyć po matce lub krewnych matki itd. Znaczenie pokrewieństwa po matce w judaizmie nie oznacza automatycznie wysokiej pozycji kobiety w społeczeństwie ortodoksyjnych Żydów, bowiem jej ograniczony dostęp do różnych wymiarów sfery publicznej to wyklucza;
  • samodzielna podmiotowość prawna kobiety;
  • prawo kobiety do decydowania o własnym małżeństwie i własnej rozrodczości;
  • dostęp do sfery publicznej:
    • do edukacji
    • do polityki (np. bierne i czynne prawo wyborcze)
    • do ważnych funkcji gospodarczych
    • do kultury, imprez i wydarzeń publicznych, jako odbiorca i jako twórca
    • do praktyk i funkcji religijnych
    • do pracy zawodowej (poza gospodarstwem domowym) – a w tym zakresie także to, czy jej zarobki są równe zarobkom mężczyzny na podobnym stanowisku, czy nie.

Podział ról, polegający na wypełnianiu przez kobiety obowiązków w gospodarstwie domowym, przez mężczyzn zaś czynności związanych z zapewnianiem środków egzystencji, nie oznacza automatycznie niższej pozycji kobiety w danym społeczeństwie – wiele tak skonstruowanych społeczeństw plemiennych jest matriarchalnych lub egalitarnych.

Związek z pozycją kobiety ma stopień stratyfikacji społecznej, to znaczy w społeczeństwach o strukturze horyzontalnej sytuacja kobiety jest zwykle lepsza, niż w tych o strukturze bardzo ustratyfikowanej, choć i to nie jest żelazną regułą.

Historia kobiet

 Osobny artykuł: Historia kobiet.

Zobacz też

 Zobacz też kategorię: Kobieta.


This article uses material from the Wikipedia article "Kobieta", which is released under the Creative Commons Attribution-Share-Alike License 3.0. There is a list of all authors in Wikipedia

Human

3D