powered by CADENAS

Social Share

Trąbka (11774 views - Music)

Trąbka (wł. tromba, skrót: tr.) – Instrument dęty blaszany. Najpopularniejszy z tej grupy instrumentów, do których należą także: róg (waltornia), puzon, tuba i wiele innych. Słowo trąbka (zdrobnienie od trąba), pochodzi z włoskiego tromba. Trąbka jest instrumentem transponującym – jej najpopularniejszym strojem jest B, lecz występują także trąbki C, D, Es, F lub A. Jest to związane z tradycją pochodzącą jeszcze z czasów, w których instrumenty dęte blaszane bez systemu wentyli wydawały tylko szereg tonów naturalnych, dlatego też występowały różne odmiany instrumentu, przeznaczone do grania w różnych tonacjach (z niewielką ilością znaków przykluczowych). Trąbka w stroju B przyjęła się z powodu swego optymalnego brzmienia i wymagań technicznych, stawianych instrumentaliście pod względem zadęcia. Skala instrumentu (zakres dźwięków): w zapisie od fis do C³, w brzemieniu od e do B². Jednak skala instrumentu zależna jest w pewnej mierze od predyspozycji i umiejętności grającego. oktawa-Oktawa – w akustyce jest to relacja dwóch dźwięków o stosunku częstotliwości akustycznych 2:1. Pojęcia oktawa używa także do określenia pasma częstotliwości, którego górna i dolna granica pozostają w stosunku 2:1; oktawę stanowią trzy kolejne tercje. W tym przypadku definiuje się trzy częstotliwości charakterystyczne dla pasma oktawy: f d {\displaystyle f_{d}} {\displaystyle f_{d}} – częstotliwość dolna, f o {\displaystyle f_{o}} {\displaystyle f_{o}} – częstotliwość środkowa, f g {\displaystyle f_{g}} {\displaystyle f_{g}} – częstotliwość górna, które pozostają w następujących zależnościach: f g f d = 2 1 {\displaystyle {{f_{g}} \over {f_{d}}}={{2} \over {1}}} {\displaystyle {{f_{g}} \over {f_{d}}}={{2} \over {1}}}, f d = f o ⋅ 2 − 2 {\displaystyle f_{d}=f_{o}\cdot {\sqrt[{-2}]{2}}} {\displaystyle f_{d}=f_{o}\cdot {\sqrt[{-2}]{2}}}, f g = f o ⋅ 2 2 {\displaystyle f_{g}=f_{o}\cdot {\sqrt[{2}]{2}}} {\displaystyle f_{g}=f_{o}\cdot {\sqrt[{2}]{2}}}, f o = f d ⋅ 2 2 = f g ⋅ 2 − 2 {\displaystyle f_{o}=f_{d}\cdot {\sqrt[{2}]{2}}=f_{g}\cdot {\sqrt[{-2}]{2}}} {\displaystyle f_{o}=f_{d}\cdot {\sqrt[{2}]{2}}=f_{g}\cdot {\sqrt[{-2}]{2}}}. Zakres dźwięków słyszalnych został podzielony na jedenaście oktaw o częstotliwościach środkowych odpowiednio[1]: Nr oktawy f d {\displaystyle f_{d}} {\displaystyle f_{d}} f o {\displaystyle f_{o}} {\displaystyle f_{o}} f g {\displaystyle f_{g}} {\displaystyle f_{g}} 1 11,3 Hz 16 Hz 22,6 Hz 2 22,3 Hz 31,5 Hz[2] 44,5 Hz 3 44,5 Hz 63 Hz[2] 89,1 Hz 4 88,4 Hz 125 Hz 177 Hz 5 177 Hz 250 Hz 354 Hz 6 354 Hz 500 Hz 707 Hz 7 707 Hz 1000 Hz 1414 Hz 8 1414 Hz 2000 Hz 2828 Hz 9 2828 Hz 4000 Hz 5657 Hz 10 5657 Hz 8000 Hz 11314 Hz 11 11314 Hz 16000 Hz 22627 Hz Korzystając z powyższych wzorów można obliczyć, że najniższa oktawa o częstotliwości środkowej 16 Hz rozciąga się od 11,3 Hz, a najwyższa o częstotliwości środkowej 16 kHz – do częstotliwości 22,6 kHz. Względna szerokość pasma oktawowego wynosi 70,7% częstotliwości środkowej każdej oktawy. Na potrzeby analizy infradźwięków i ultradźwięków używa się także podziału na oktawy poniżej i powyżej pasma słyszalnego, budowane w oparciu o ten sam schemat. Oprócz najbardziej popularnych odmian trąbki używane są: trąbka basowa – grająca o oktawę niżej; trąbka piccolo – grająca o oktawę wyżej; trąbka kieszonkowa (pocket trumpet) – instrument o rozmiarach zmniejszonych dzięki wielokrotnemu zwinięciu rury; ma gorsze walory brzmieniowe. Instrumentami zewnętrznie podobnymi do trąbki, choć o odmiennej konstrukcji i pochodzeniu, są: kornet; skrzydłówka. Współczesna trąbka składa się z metalowej rury, najczęściej wykonanej z mosiądzu, rzadziej z metali szlachetnych. Rura skręcona jest w pętlę. Z jednej strony zakończona kielichowym lub stożkowym ustnikiem, a z drugiej rozszerzeniem w kształcie dzwonu (czarą). Zespół trzech zaworów (najczęściej tłoków) otwiera lub zamyka alternatywne drogi przepływu powietrza, umożliwiając zmianę wysokości dźwięku. Trąbka wyposażona jest także w jeden lub więcej zaworów pozwalających na usuwanie gromadzącej się wilgoci (śliny grającego i skroplonej pary wodnej). Strojenie trąbki polega na drobnej regulacji długości głównej pętli (między innymi dźwięku g), ale także za pomocą pozostałych krąglików. Brzmienie trąbki w dużej mierze zależne jest od techniki gry i może być łagodne i melodyjne bądź ostre i wibrujące. Charakterystyczna dla tego instrumentu jest duża siła dźwięku i donośność. Zastosowanie tłumików pozwala na zmianę siły i barwy dźwięku. Istnieje również trąbka cyfrowa, umożliwiająca wydawanie z niej dźwięków innych niż dźwięk trąbki. Wczesna trąbka (obecnie znana jako trąbka naturalna), wywodząca się z archaicznych instrumentów blaszanych, bardziej przypominała współczesny róg (waltornię) niż dzisiejszą trąbkę. Bez zaworów i o ograniczonych możliwościach technicznych, używana była do grania fanfar. Dopiero w XVII i XVIII wieku wypracowano technikę gry clarino. Polegała ona na używaniu wysokiego rejestru instrumentu. Technika clarino wykorzystywana była powszechnie w baroku. Gra na trąbce, niezwykle trudna i wymagająca znacznych umiejętności technicznych, stała się bardzo intratnym zawodem. Trębacze byli najlepiej opłacanymi instrumentalistami swych czasów. Nic zatem dziwnego, że gildie zrzeszające tych instrumentalistów stały się zamkniętymi klubami, do których z zasady dopuszczano potomków i krewnych muzyków z nich się wywodzących. W drugiej połowie XVIII wieku znaczenie trąbki w muzyce zaczęło się zmniejszać. Mimo prób ulepszenia instrumentu nie osiągnięto znaczących rezultatów. Przetrwała zmiana kształtu ustnika na płytszy, co w pewnym stopniu ułatwiło grę w wyższych rejestrach. Inną próbą było skonstruowanie trąbki suwakowej, mającej tę samą zasadę działania, co puzon. Rozwiązało to problem wydobywania wszystkich dźwięków, lecz uczyniło trąbkę stosunkowo powolnym instrumentem, uniemożliwiając grę w szybkich tempach. Trąbka suwakowa sporadycznie używana jest do dziś. Inną próbą była poczyniona przez Antona Wieldigera w 1801 wyprodukowania trąbki z klapami na wzór klarnetu. Próba okazała się nieudana, jednak zaowocowała powstaniem jednego z najpopularniejszych koncertów trąbkowych – Koncertu na trąbkę Es-dur Józefa Haydna, który jest koncertem przeznaczonym właśnie na trąbkę klapową. Niestety, po wprowadzeniu klapek instrument okazał się niezdolny do wykonywania dźwięków w dostatecznie szerokim zakresie. Współczesna trąbka znana jest w swej formie od 1813 roku, kiedy to wyposażono ją w zawory, co znacznie ułatwiło technikę gry i umożliwiło wydobycie wszystkich dźwięków chromatycznych w całej skali instrumentu. Niemniej odbiło się to na jakości dźwięku instrumentu, który stracił wiele ze swego blasku. Choć partię trąbki umieszczali w swych kompozycjach tacy kompozytorzy, jak Ludwig van Beethoven, Hector Berlioz, Gioacchino Rossini czy Igor Strawinski, trąbka nie wróciła do swej świetności z czasów clarino. Dopiero w latach czterdziestych XX wieku nastąpił renesans instrumentu za sprawą muzyków jazzowych. Odkryli oni wyjątkowe cechy tego instrumentu i powiększyli jego możliwości. Wypracowane przez nich techniki gry były często adaptowane przez muzyków, wykonujących repertuar klasyczny. W szkołach muzycznych na trąbce mogą grać dzieci od wieku 7 lat. Wprawdzie optymalnym wiekiem, kiedy płuca są odpowiednio wykształcone, jest 8-9 rok życia, lecz w przy odpowiednim postępowaniu dydaktycznym naukę gry na tym instrumencie można rozpocząć w bardzo młodym wieku.
Go to Article

Explanation by Hotspot Model

Trąbka

Trąbka

Ten artykuł dotyczy instrumentu muzycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Trąbka
wł. tromba, ang. trumpet
Klasyfikacja naukowa
Aerofon piszczałkowy
Klasyfikacja popularna
Instrument dęty blaszany
Skala instrumentu
[[Plik:|130px|center|skala instrumentu]]
Podobne instrumenty
Producenci

{{{producenci}}}

Trąbka (wł. tromba, skrót: tr.) – Instrument dęty blaszany. Najpopularniejszy z tej grupy instrumentów, do których należą także: róg (waltornia), puzon, tuba i wiele innych. Słowo trąbka (zdrobnienie od trąba), pochodzi z włoskiego tromba.

Trąbka jest instrumentem transponującym – jej najpopularniejszym strojem jest B, lecz występują także trąbki C, D, Es, F lub A. Jest to związane z tradycją pochodzącą jeszcze z czasów, w których instrumenty dęte blaszane bez systemu wentyli wydawały tylko szereg tonów naturalnych, dlatego też występowały różne odmiany instrumentu, przeznaczone do grania w różnych tonacjach (z niewielką ilością znaków przykluczowych). Trąbka w stroju B przyjęła się z powodu swego optymalnego brzmienia i wymagań technicznych, stawianych instrumentaliście pod względem zadęcia.

Skala instrumentu (zakres dźwięków): w zapisie od fis do C³, w brzemieniu od e do B². Jednak skala instrumentu zależna jest w pewnej mierze od predyspozycji i umiejętności grającego. oktawa-Oktawa – w akustyce jest to relacja dwóch dźwięków o stosunku częstotliwości akustycznych 2:1.

Pojęcia oktawa używa także do określenia pasma częstotliwości, którego górna i dolna granica pozostają w stosunku 2:1; oktawę stanowią trzy kolejne tercje. W tym przypadku definiuje się trzy częstotliwości charakterystyczne dla pasma oktawy:

   f d {\displaystyle f_{d}} {\displaystyle f_{d}} – częstotliwość dolna,
   f o {\displaystyle f_{o}} {\displaystyle f_{o}} – częstotliwość środkowa,
   f g {\displaystyle f_{g}} {\displaystyle f_{g}} – częstotliwość górna,

które pozostają w następujących zależnościach:

   f g f d = 2 1 {\displaystyle {{f_{g}} \over {f_{d}}}={{2} \over {1}}} {\displaystyle {{f_{g}} \over {f_{d}}}={{2} \over {1}}},
   f d = f o ⋅ 2 − 2 {\displaystyle f_{d}=f_{o}\cdot {\sqrt[{-2}]{2}}} {\displaystyle f_{d}=f_{o}\cdot {\sqrt[{-2}]{2}}},
   f g = f o ⋅ 2 2 {\displaystyle f_{g}=f_{o}\cdot {\sqrt[{2}]{2}}} {\displaystyle f_{g}=f_{o}\cdot {\sqrt[{2}]{2}}},
   f o = f d ⋅ 2 2 = f g ⋅ 2 − 2 {\displaystyle f_{o}=f_{d}\cdot {\sqrt[{2}]{2}}=f_{g}\cdot {\sqrt[{-2}]{2}}} {\displaystyle f_{o}=f_{d}\cdot {\sqrt[{2}]{2}}=f_{g}\cdot {\sqrt[{-2}]{2}}}.

Zakres dźwięków słyszalnych został podzielony na jedenaście oktaw o częstotliwościach środkowych odpowiednio[1]:

   Nr
   oktawy 	f d {\displaystyle f_{d}} {\displaystyle f_{d}} 	f o {\displaystyle f_{o}} {\displaystyle f_{o}} 	f g {\displaystyle f_{g}} {\displaystyle f_{g}}
   1 	11,3 Hz 	16 Hz 	22,6 Hz
   2 	22,3 Hz 	31,5 Hz[2] 	44,5 Hz
   3 	44,5 Hz 	63 Hz[2] 	89,1 Hz
   4 	88,4 Hz 	125 Hz 	177 Hz
   5 	177 Hz 	250 Hz 	354 Hz
   6 	354 Hz 	500 Hz 	707 Hz
   7 	707 Hz 	1000 Hz 	1414 Hz
   8 	1414 Hz 	2000 Hz 	2828 Hz
   9 	2828 Hz 	4000 Hz 	5657 Hz
   10 	5657 Hz 	8000 Hz 	11314 Hz
   11 	11314 Hz 	16000 Hz 	22627 Hz

Korzystając z powyższych wzorów można obliczyć, że najniższa oktawa o częstotliwości środkowej 16 Hz rozciąga się od 11,3 Hz, a najwyższa o częstotliwości środkowej 16 kHz – do częstotliwości 22,6 kHz.

Względna szerokość pasma oktawowego wynosi 70,7% częstotliwości środkowej każdej oktawy.

Na potrzeby analizy infradźwięków i ultradźwięków używa się także podziału na oktawy poniżej i powyżej pasma słyszalnego, budowane w oparciu o ten sam schemat.

Oprócz najbardziej popularnych odmian trąbki używane są:

  • trąbka basowa – grająca o oktawę niżej;
  • trąbka piccolo – grająca o oktawę wyżej;
  • trąbka kieszonkowa (pocket trumpet) – instrument o rozmiarach zmniejszonych dzięki wielokrotnemu zwinięciu rury; ma gorsze walory brzmieniowe.

Instrumentami zewnętrznie podobnymi do trąbki, choć o odmiennej konstrukcji i pochodzeniu, są:

Typowa trąbka o stroju B

Współczesna trąbka składa się z metalowej rury, najczęściej wykonanej z mosiądzu, rzadziej z metali szlachetnych. Rura skręcona jest w pętlę. Z jednej strony zakończona kielichowym lub stożkowym ustnikiem, a z drugiej rozszerzeniem w kształcie dzwonu (czarą). Zespół trzech zaworów (najczęściej tłoków) otwiera lub zamyka alternatywne drogi przepływu powietrza, umożliwiając zmianę wysokości dźwięku. Trąbka wyposażona jest także w jeden lub więcej zaworów pozwalających na usuwanie gromadzącej się wilgoci (śliny grającego i skroplonej pary wodnej). Strojenie trąbki polega na drobnej regulacji długości głównej pętli (między innymi dźwięku g), ale także za pomocą pozostałych krąglików. Brzmienie trąbki w dużej mierze zależne jest od techniki gry i może być łagodne i melodyjne bądź ostre i wibrujące. Charakterystyczna dla tego instrumentu jest duża siła dźwięku i donośność. Zastosowanie tłumików pozwala na zmianę siły i barwy dźwięku.

Istnieje również trąbka cyfrowa, umożliwiająca wydawanie z niej dźwięków innych niż dźwięk trąbki.

Wczesna trąbka (obecnie znana jako trąbka naturalna), wywodząca się z archaicznych instrumentów blaszanych, bardziej przypominała współczesny róg (waltornię) niż dzisiejszą trąbkę. Bez zaworów i o ograniczonych możliwościach technicznych, używana była do grania fanfar. Dopiero w XVII i XVIII wieku wypracowano technikę gry clarino. Polegała ona na używaniu wysokiego rejestru instrumentu. Technika clarino wykorzystywana była powszechnie w baroku. Gra na trąbce, niezwykle trudna i wymagająca znacznych umiejętności technicznych, stała się bardzo intratnym zawodem. Trębacze byli najlepiej opłacanymi instrumentalistami swych czasów. Nic zatem dziwnego, że gildie zrzeszające tych instrumentalistów stały się zamkniętymi klubami, do których z zasady dopuszczano potomków i krewnych muzyków z nich się wywodzących.

W drugiej połowie XVIII wieku znaczenie trąbki w muzyce zaczęło się zmniejszać. Mimo prób ulepszenia instrumentu nie osiągnięto znaczących rezultatów. Przetrwała zmiana kształtu ustnika na płytszy, co w pewnym stopniu ułatwiło grę w wyższych rejestrach. Inną próbą było skonstruowanie trąbki suwakowej, mającej tę samą zasadę działania, co puzon. Rozwiązało to problem wydobywania wszystkich dźwięków, lecz uczyniło trąbkę stosunkowo powolnym instrumentem, uniemożliwiając grę w szybkich tempach. Trąbka suwakowa sporadycznie używana jest do dziś. Inną próbą była poczyniona przez Antona Wieldigera w 1801 wyprodukowania trąbki z klapami na wzór klarnetu. Próba okazała się nieudana, jednak zaowocowała powstaniem jednego z najpopularniejszych koncertów trąbkowych – Koncertu na trąbkę Es-dur Józefa Haydna, który jest koncertem przeznaczonym właśnie na trąbkę klapową. Niestety, po wprowadzeniu klapek instrument okazał się niezdolny do wykonywania dźwięków w dostatecznie szerokim zakresie.

Współczesna trąbka znana jest w swej formie od 1813 roku, kiedy to wyposażono ją w zawory, co znacznie ułatwiło technikę gry i umożliwiło wydobycie wszystkich dźwięków chromatycznych w całej skali instrumentu. Niemniej odbiło się to na jakości dźwięku instrumentu, który stracił wiele ze swego blasku. Choć partię trąbki umieszczali w swych kompozycjach tacy kompozytorzy, jak Ludwig van Beethoven, Hector Berlioz, Gioacchino Rossini czy Igor Strawinski, trąbka nie wróciła do swej świetności z czasów clarino. Dopiero w latach czterdziestych XX wieku nastąpił renesans instrumentu za sprawą muzyków jazzowych. Odkryli oni wyjątkowe cechy tego instrumentu i powiększyli jego możliwości. Wypracowane przez nich techniki gry były często adaptowane przez muzyków, wykonujących repertuar klasyczny.

W szkołach muzycznych na trąbce mogą grać dzieci od wieku 7 lat. Wprawdzie optymalnym wiekiem, kiedy płuca są odpowiednio wykształcone, jest 8-9 rok życia, lecz w przy odpowiednim postępowaniu dydaktycznym naukę gry na tym instrumencie można rozpocząć w bardzo młodym wieku.

Zobacz też



This article uses material from the Wikipedia article "Trąbka", which is released under the Creative Commons Attribution-Share-Alike License 3.0. There is a list of all authors in Wikipedia

Music

3d,printed,3dprinting,3dprint,music,song,dvd,dcrom,schellak,top hit